Khi bị tạm giữ, tạm giam, nhiều người lo lắng không biết mình có quyền gì, có được im lặng không, có được nhờ luật sư không. Bài viết giải thích rõ các quyền quan trọng nhất của người bị tạm giữ, bị can theo Bộ luật Tố tụng hình sự 2015.
1. Người bị tạm giữ, bị can có những quyền gì?
Theo Điều 58, 59 Bộ luật Tố tụng hình sự 2015, người bị tạm giữ, bị can có các quyền cơ bản:
- Được thông báo lý do bị tạm giữ, tạm giam;
- Được tự bào chữa hoặc nhờ người bào chữa (luật sư);
- Được trình bày lời khai, ý kiến, không buộc phải khai báo những điều bất lợi cho mình;
- Đưa ra chứng cứ, tài liệu, đồ vật, yêu cầu;
- Được khiếu nại quyết định, hành vi tố tụng;
- Được gặp người thân, người bào chữa theo quy định;
- Được bồi thường thiệt hại nếu bị oan, sai.
2. “Quyền im lặng” ở Việt Nam được hiểu thế nào?
Pháp luật Việt Nam không ghi nhận thuật ngữ “quyền im lặng” như một số nước, nhưng quy định tại Điều 58 Bộ luật Tố tụng hình sự 2015 cho phép người bị tạm giữ, bị can: “không buộc phải đưa ra lời khai chống lại chính mình”. Điều này có nghĩa:
- Bạn có quyền không trả lời những câu hỏi mà việc trả lời có thể gây bất lợi cho chính mình;
- Bạn có quyền trình bày lời khai theo đúng sự thật mà mình biết;
- Việc tự nhận tội chỉ có giá trị khi phù hợp với các chứng cứ khác — không ai bị kết án chỉ dựa trên lời nhận tội;
- Cơ quan điều tra không được dùng nhục hình, ép cung, mớm cung.
3. Quyền nhờ luật sư khi bị tạm giữ, tạm giam
- Người bị tạm giữ có quyền nhờ luật sư ngay từ khi bị tạm giữ (trong thời hạn 12 giờ đầu tiên kể từ khi ra quyết định tạm giữ, cơ quan điều tra phải thông báo cho người bào chữa);
- Người thân có thể mời luật sư cho người bị tạm giữ, bị can;
- Nếu không có điều kiện mời luật sư, có thể đề nghị cơ quan tố tụng chỉ định luật sư (trong một số trường hợp bắt buộc: bị can là người dưới 18 tuổi, người khuyết tật, người bị buộc tội về tội nghiêm trọng trở lên theo đề nghị…);
- Luật sư có quyền gặp, hỏi người bị tạm giữ, bị can; có mặt khi hỏi cung; xem biên bản, quyết định tố tụng.
4. Những điều cần lưu ý khi bị tạm giữ, tạm giam
- Yêu cầu được thông báo quyền và nghĩa vụ — cơ quan điều tra phải giải thích quyền của bạn;
- Nhờ luật sư càng sớm càng tốt — người thân có thể liên hệ luật sư ngay khi nhận được tin;
- Khi khai báo: khai đúng sự thật về những gì mình biết, không tự nhận tội khi không có thật, không khai bừa;
- Đọc kỹ biên bản hỏi cung trước khi ký — ghi ý kiến nếu nội dung không đúng với lời khai của bạn;
- Không ký vào biên bản trống hoặc khi chưa đọc nội dung;
- Ghi nhớ số điện thoại luật sư, người thân để liên hệ.
5. Nếu bị ép cung, nhục hình thì phải làm gì?
Ép cung, nhục hình là hành vi bị nghiêm cấm (Điều 10 Bộ luật Tố tụng hình sự 2015). Nếu bị ép cung, nhục hình:
- Ghi rõ sự việc vào biên bản (nếu được), báo với người bào chữa;
- Khiếu nại tới Viện kiểm sát, cơ quan điều tra cấp trên;
- Người thân có thể gửi đơn tố cáo tới Viện kiểm sát nhân dân hoặc cơ quan có thẩm quyền.
Lưu ý: Nội dung bài viết mang tính tham khảo, không thay thế tư vấn pháp lý. Nếu bạn hoặc người thân đang bị tạm giữ, tạm giam, hãy liên hệ luật sư ngay để được hỗ trợ kịp thời.